تاريخ : ٤ فروردین ۱۳۸٧ | ۱٠:۱۱ ‎ق.ظ | نویسنده : پویا مرادی

معرفی استان کرمانشاه

استان کرمانشاه در غرب کشور ایران قرار دارد. این استان ازشمال باا کردستان ، از شرق با همدان ، از جنوب شرقی با لرستان ، از جنوب با ایلام واز سمت غرب با کشور عراق همسایه است .

استان کرمانشاه با ارتفاع متوسط 1200 متر از سطح دریا بخشی از رشته کوه زاگرس که در دوران مختلف زمین شناسی براثر حرکت صفحه آفریقا –  عربستان به سوی صفحه ایران ، در نتیجه پیدایش چین خوردگی رسوبات در دوران دوم و اوایل دوران سوم تشکیل شده است . پس از تشکیل ارتفاعات و چاله ها عوامل فرسایشی آنها را تحت تاثیر خود قرارداده است . چاله ها یا ناودیسها از مواد آبرفتی ناشی از عمل فرسایش انباشته شده و دشتهای امروزی استان را به وجود آورده است . جنس مواد تشکیل دهنده ناهمواریها اغلب رسوبی و از نوع آهک است که نمونه بارز آن کوههای بیستون ، پرآو است . در جنوب غرب استان نیز طبقات گچ به صورت گسترده ای دیده می شوند مانند کوههای پیرامون گیلان غرب و قصر شیرین .

ارتفاع دشت کرمانشاه از سطح دریا 1350 متر و وسعت آن 1100 کیلومتر مربع است . دشتها با داشتن خاک حاصلخیز و رودهای متعدد ، بستری مناسب برای فعالیتهای کشاورزی فراهم کرده اند و کوههای مرتفع نیز در تنوع آب و هوایی و پوشش گیاهی استان عامل اصلی در جذب اقوام مختلف دراین سرزمین به شمار می روند . لذا هم دشتها و هم کوهها در سیمای طبیعی استان موثرند و مهمترین این تاثیرات عبارتند از :

1 -  تنوع آب وهوایی : در نواحی کوهستانی  بارندگی بیشتر ومیزان دما کمتر است ، در حالی که نوهحی کم ارتفاع و پست مانند : قصر شیرین ، سومار ، نفت شهر و خسروی دارای آب و هوای گرم وبارش کمی هستند .

2 -  منابع غنی آب ( رودخانه ها ، سرابها و چشمه ها ) : وجود بارشهای فراوان و قلل برف گیر که سر چشمه رودهای متعدد و پر آب از آنها ناشی می شود . همچنین نفوذ آب باران به لایه های زمین و تشکیل سفره های آب زیر زمینی که اغلب به صورت چشمه هایی در سطح زمین ظاهر می شوند موجب آبادانی این استان شده است .

3 -  پوشش کیاهی متنوع : در مناطق کوهستانی با بارش زیا پوشش گیاهی به صورت جنگل ومرتع ظاهر می شود .

4 -  توزیع سکونتگاههای انسانی : پیدایش و رشد جمعیت شهرها و روستاها تحت تاثیر این وضعیت است .

5 -  شیوه زندگی : اسکان یافتن گروههای انسانی به اشکال مختلف ، از جمله کوچ نشینی ، متاثر از ناهمواریهاست .

آب و هوای استان کرمتنشاه

این استان در معرض جبهه های مرطوب مدیترانه ای قراردارد که در برخورد با ارتفاعات سرد زاگرس ، به برف وباران تبدیل می شوند . در استان کرمانشاه چهر نوع اقلیم متفاوت قابل تشخیص است :

1 -  زمستان ملایم و تابستان گرم و خشک که شهرستانهای قصر شیرین ، سرپل ذهاب و دهستان ازگله در جنوب غربی جوانرود را شامل می شود .

2 -  زمستان سرد و تابستان خنک که شهرستانهای پاوه و جوانرود و بخش کرند از توابع شهرستان اسلام آباد غرب را شامل می شود .

3 -  نیمه خشک واستپی خنک که شهرستان سنقر و دهستان پشت در بند از توابع شهر کرمانشاه را در بر می گیرد .

4 – اقلیم نیمه خشک و استپی گرم : که شهرستانهای  کنگاور ، صحنه و هرسین را شامل می شود . به طور کلی نیز کرمانشاه از نظر آب و هوایی به دو منطقه گرمسیر ( غرب ) و سردسیر در سایر نواحی تقسیم می شود .

عوامل موثر در تنوع آب وهوایی استان

1 -  ارتفاع از سطح دریا  2 -  جهت ناهمواریها  3 -  توده های هوای فعال در استان

توده های هوای فعال در استان

الف ) توده های هوای غربی : در فصل سرد سال رطوبت اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه را به داخل استان منتقل می کند و موجب بارش برف و باران می شود که به توده توده هوای مدیترانه ای نیز موسوم است .

ب ) توده های هوای سودانی : از آفریقا و دریای سرخ می آید و با عبور از شبه جزیره عربستان از سمت جنوب غربی وارد استان می شود .

پ ) توده هوای گرم و خشک : در اثر نفوذ هوای گرم و خشک بیابانهای عربستان و عراق در فصل گرم سال نواحی مرزی مثل قصر شیرین ، سومار و نفت شهر تحت تاثیر خود قرارداده و موجب افزایش دما می شود .

ت ) بادهای محلی : در بعضی از نواحی استان بر اثر اختلاف دما و فشار بین نواحی مرتفع و پست ، بادهای محلی می وزند .

نتیجه گیری از آب وهوای استان

در مناصق مرزی چون قصر شیرین ، سرپل ذهاب و سومار که آب وهوای گرم و خشکی دارند با سایر مناطق استان تفاوت دما بیشتر است که این تفاوت دما ناشی از ارتفاع کم مناطق مرزی و همجواری آنها با ناحیه پست  بین النهرین است . در عبن حال از نظر بارش تفاوت چندانی بین ناحیه کوهستانی و ناحیه کم ارتفاع مجود ندارد . البته در این چند سال اخیر به علت گرمای هوا وضعیت تا حدودی تغییر کرده است .

تقسیمات اداری و سیاسی

بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال 1385 استان کرمانشاه دارای  14 شهرستان ، 29 بخش ، 28 بخش و 85 دهستان است .

زندگی شهری در استان کرمانشاه

عمامل موثر در شکل گیری استان کرمانشاه : شامل منابع آب ، ناهمواریها ، آب وهوا ، راهها ، عوامل اجتماعی ،  سیاسی وغیره است که از مهمترین عوامل در شکل گیری استان به شمار می روند و در این میان آب  مهمترین عامل محسوب می شود. از جمله شهرهای استان که در کنار آب شکل گرفته اند می توان به اسلام آباد غرب ، روانسر ، سرپل ذهاب ، صحنه و قصر شیرین اشاره نمود . در عین حال اگر در نقشه راههای استان دقت کنید توزیع جغرافیایی شهرها را در امتداد راه باستانی ایران به بین النهرین مشاهده می کنید که بیانگر نقش مهم این راهها از گذشته تا امروز است .

نقش شهرها

نقش وکارکرد هر شهر استان متاثر از فضای جغرافیایی منطقه است که شهر مورد نظر در آن توسعه و تکوین یافته است . این فضا تنها محیط طبیعی را شامل نمی شود بلکه فضای اقتصادی ، اجتماعی ، به ویژه جمعیتی و سیاسی حاکم بر منطقه را نیز در بر می گیرد . در جدول زیر می بینید که بیشتر شهرهای استان نقش خدماتی دارند و تعدادی از شهرها حتی فاقد حد نصاب جمعیت شهری هستند اما با توجه به شرایط خاص جغرافیایی یه عنوان نقطه شهری محسوب می شوند .

نظام توسعه شهری در استان کرمانشاه

عواملی چون تمرکز امکانات سیاسی ، اداری و خدماتی در مرکز استان ، وجود ظرفیتهای بالقوه و بالفعل صنعتی در شهر کرمانشاه گرایش به شهرنشینی در استان وتوزیع نامتعادل خدمات فرهنگی در استان ، سبب شده که نظام توسعه شهری تا اندازه ای قطبی شود به طوری که در سال 1375 شهر کرمانشاه با حدود 63 درصد جمعیت شهری استان 5/8 برابر دومین شهر استان یعنی اسلام آباد غرب جمعیت داشته است .

مردم شهرهای استان جهت بهره گیری از خدمات گوناگون و تامین نیازهای خود غالبا" به شهر کرمانشاه مراجعه می کنند . این امر ناشی از ضعف سلسله مراتب مدیریتی و تقسیم کار در سطح استان است . از این رو باید سیاست تمرکز زدایی ، توزیع مناسب جمعیت ، نیروی انسانی و سرمایه ای واحدهای صنعتی -  خدماتی مورد توجه جدی قرار گیرد .  در فاصله سالهای 1375 – 1355 تعداد شهرهای استان از 14 شهر به 19 شهر و درصد شهر نشینی از 9/42 درصد به 7/61 درصد افزایش یافت و در سال 1385 استان دارای 28 شهر بوده ، به جز کرمانشاه شهرهای دیگر استان شهرهایی متوسط یا روستا – شهر هستند .

زندگی روستایی

روستاهای استان عمتدتا" در امتداد دره های حاصل خیز ، کنار رودخانه ها ، برسرراههای ارتباطی ، کوهپایه ها ، دشتها و دامنه ها شکل گرفته اند واغلب از نوع متمرکز هستند . شغل اکثر روستانشینان کشاورزی و دامداری است .

زندگی ایلی و عشایری

مجموعه ای از شرایط طبیعی واقلیمی سبب شده که گروهی از مردمان این استان از دیر باز تا به امروز زندگی ایلی و عشایری داشته باشند بنا بر سرشماری  سال 1377 عشایر کوچنده استان کرمانشاه 15 ایل و طایفه مستقل با جمعیتی حدود 74000 نفر بوده اند . تا اوایل قرن حاضر جامعه عشایر یکی از ارکان مهم اقتصادی ، سیاسی  ونظامی کشور واز جمله استان کرمانشاه به شمار می رفت اما در جریان تحولات سیاسی ، اجتماعی به ویژه تخته قاپو شدن ( اسکان ) عشایر ساختار اجتماعی عشایر ضعیف شد و عشایر به تدریج در شهرها و روستاها اسکان یافتند . سامانه های عشایر استان عبارتند از :                                                      

1 -  سامانه سید محمد در منطقه دالاهو 2 – سامانه گدارپی در کرمانشاه  3-  سامانه پشته حاجیان در گیلان غرب 4 -  سامانه زردویی در باینگان 

صنایع دستی

مهمترین محصولات صنایع دستی و سوغاتیهایی که مورد توجه مسافران و گردشگران است عبارتند از :

1 -  کلاش ( گیوه ) کرمانشاهی نودشه و هجیج 2 -  قالی سنقر وکلیایی 3 -  گلیم روانسر ، جوانرود و هرسین 4 -  ابزار فلزی کرند غرب 5 -  لباسهای محلی ، روسری منجوق دوزی و پولک دوزی 6 -  نان برنجی و کاک کرمانشاهی که نوعی نان شیرینی است .

جاذبه های فرهنگی - تاریخی :

تنوع ویژگیهای طبیعی و اقلیمی و وجود بیش از 600 اثر تاریخی در کرمانشاه ، این استان را به یکی از دیدنی ترین مناطق ایران تبدیل کرده است . پراکندگی آثار تاریخی ، جاذبه های طبیعی به گونه ای است که در مسیر راههای اصلی و فرعی آن به طور متوسط در هر 15 الی 20 کیلومتر یک بنای تاریخی یا تفرجگاه به چشم می خورد . وجود آثار تارخی از دوران غار نشینی و سپس تمدنهای قدیمی چون عیلامی ها ، لولویی ها ، سومریها ، ونیز آثار باقی مانده از حکومتهای محلی یا سلسله شاهان چون مادها ، هخامنشیان ، اشکانیان ، ساسانیان ، مغولان ، ایلخانان ، صفویان و قاجاریه در استان کرمانشاه ، تاریخ کهن این سرزمین را ممتاز ساخته است . از جمله این آثار می توان به بقایای زندگی در 7 هزار سال ق.م در تپه چقا گاوانه در اسلام آباد غرب ، نقش برجسته آنو بانی نی در هزاره اول ق.م در سرپل ذهاب ، دخمه دوران مادها در صحنه ، گوردخمه دوران مادها در روانسر ، دخمه اسحاق وند در هرسین ، تپه گنج دره هرسین و غیره اشاره نمود که همه اینها به قدمت کهن این استان دلالت دارند . 

جمعیت

ویژگیهای جمعیتی استان :

جمعیت و ویژگیهای آن در هر ناحیه یکی از عوامل مهم و تاثیر گذار در برنامه ریزی ها مختلف مانند : مسکن ، شغل وغیره و توسعه آن ناحیه است .

برنامه ریزان خصوصیات و ویژگیهای جمعیتی هر ناحیه را ، شامل تراکم جمعیت ، رشد جمعیت ، ساختمان سنی و جنسی ، میزان باسوادی ، میزان اشتغال ، همچنین عوملی چون توزیع مهاجرتها و میزان شهر نشینی و روستا نشینی را بررسی و مطالعه کرده و با توجه به استعدادهای طبیعی و امکانات و سرمایه های مادی و انسانی آن ناحیه برنامه ریزی می کنند . با توجه به نش جمعیت در برنامه ریزی های اجتماعی  و فرهنگی استان به بررسی جمعیت استان می پردازیم .

در آخرین سر شماری کشوری در سال 1385 جمعیت استان کرمانشاه 224/870/1 نفر بوده است که از این مقدار 75/61 درصد در نقاط شهری و7/37 درصد در نقاط روستایی و کمتر از 1 درصد نیز یر ساکن ( عشایر ) بوده اند .

تراکم جمعیت :

تراکم نسبی جمعیت در استان کرمانشاه 73 نفر درهر کیلومتر مربع است که بیشتر از میانگین تراکم جمعیت در کشور و حتی استانهای همجوار به جز همدان است . این امربه عواملی چون آب و هوای مناسب ، منابع آب فراوان ، پوشش گیاهی ، خاک مناسب و دشتهای حاصل خیز بستگی دارد . علاوه بر این استان کرمانشاه در منطقه غرب کشور از نوعی مرکزیت برخوردار است .

رشد جمعیت

جمعیت استان کرمانشاه در فاصله سالهای 1365 –  1355 دارای رشدی معادل 5/3 درصد بود ولی طی سالهای 1375 – 1365 به 9/1 درصد کاهش یافت . این کاهش به عواملی همچون افزایش سطح آگاهی مردم نسبت به پیامدهای رشد بی رویه جمعیت ، وجود تنگناههای معیشتی خانواده ها و همچنین سیاستهای دولت و غیره بستگی داشته است .

البته این رشد وتوسعه جمعیت موجب بروز مشکلاتی چون کمبود شغل ، کمبود مسکن که از بزرگترین دغدغه های هر کشور و ملت است ، شده و باید طوری برنامه ریزی شود که این مشکلات هرچه سریعتر و به شکلی مناسبتر بر طرف شوند . 

 

 



لینک باکس